Go Back   Diễn đàn nhà sách Sông Hương > CLB SÁCH XƯA & NAY > Bản tin > Bản tin số 15
Hỏi/Đáp Thành Viên Lịch T́m Kiếm Bài Trong Ngày Đánh Dấu Đă Đọc

 
 
Điều Chỉnh Xếp Bài
Old 30-10-2007, 07:31 PM   #1
adminclb
Lớp 12
 
Tham gia ngày: 26-05-2007
Bài gởi: 492
Default Những ngày đáng nhớ với Lưu Nhật Quang và Câu Lạc Bộ Người Yêu Sách

Những ngày đáng nhớ với Lưu Nhật Quang và Câu Lạc Bộ Người Yêu Sách

Nguyễn Đức Hiệp

Tôi đến dự buổi họp đầu tiên với CLB ở nhà thờ Tân Sa Châu sáng nay. CLB thường tổ chức họp mặt mỗi thứ bảy thứ hai của mỗi tháng. Hôm đó buổi họp có hơn 20 hội viên tham dự. Anh Vũ Anh Tuấn đưa bản tin thứ 8, rất nhiều bài lư thú. Anh Tuấn nói việc viếng thăm nhà lưu niệm Nguyễn Bính được hoăn lại do chị Hồng Cầm, con gái nhà thơ, đang sữa chữa nhà và tầng dưới sẽ là nơi chứa các vật lưu niệm của nhà thơ.
Trong buổi họp anh Tuấn cũng giới thiệu quyển sách Vương Dương Minh với thủ bút của Phan Văn Hùm, ở Tân Uyên, viết tặng bạn tù (Phạm Viết Chánh) bằng tiếng Pháp sau khi ra tù ở khám lớn Saigon. Và 2 quyển của Thiers xuất bản năm 1863 về cách mạng Pháp. Anh Hoàng Minh đề nghị viết nhiều đề tài nghiên cứu dựa vào các tư liệu hiếm có của các hội viên. Tôi có thể thấy trong CLB có một số hội viên trẻ muốn phát triển CLB lớn hơn và làm nhiều chuyện nghiên cứu hơn với nhiều đề nghị rất hay như làm web site, diễn đàn.. Việc này tốt và đáng hoan nghênh khuyến khích nếu có người làm. Minh có nói chuyện riêng về các công việc sắp tới là mang tất cả tư liệu quư lên mạng.
Tháng tới CLB sẽ họp ngày 10/2/2007 và cũng sẽ là bữa họp tất niên với bữa ăn trưa liên hoan. Các hội viên đề nghị sẽ trưng bày một số tư liệu quư và hiếm, và sẽ mời báo chí, truyền thông đến tham dự. Sau buổi họp, tôi có may mắn được viếng thư viện và các pḥng chứa cổ vật của hội viên Lm Nguyễn Hữu Triết sau pḥng họp của nhà thờ. Không ngờ ông có quá nhiều hiện vật: đồ đồng Đông Sơn, tượng Champa, Óc Eo, đồ gốm Việt Nam (đặc biệt có dĩa gốm Chu Đậu, 2 b́nh lớn thời Lê - Mạc, gốm Lư-Trần ...), nhiều sách quí (đặc biệt quyển sách cổ nhất "De la vie monastique", second edition, in năm 1586), bộ sưu tập các sách Kiều, các đèn xưa, xe lôi cổ,... Cơ ngơi ông cũng không khác ǵ của ông Vương Hồng Sễn nhưng phong phú và quư giá hơn nhiều. Tôi có góp ư với Lm Triết là nên có một catalog về xuất sứ các hiện vật trong một tập hướng dẫn về bộ sưu tập.
Hôm đó là lần đầu tôi tiếp xúc và nói chuyện với chú Lưu Nhật Quang. Chú rất vui tính, b́nh dị, thẳng thắn và rất Nam bộ. Chú trước đây là giáo sư Trung văn, Việt văn và Kinh tế, người Minh Hương, nay đă về hưu. Biết tôi đang t́m hiểu về người Minh hương ở Nam bộ, chú Quang hứa sẽ đưa cho tôi một số tư liệu về người Minh Hương. Tôi có báo cho chú biết về mộ Trần Thượng Xuyên vừa t́m được ở Tân Uyên.
Từ ngày ấy, chú Lưu Hữu Quang và tôi thường liên lạc và nhiều lần tôi có đến nhà chú. Chú Quang là người Việt gốc Hoa (Triều Châu), quê ở Bà Rịa. Hồi c̣n là học sinh trường Bác Ái, có tham gia đưa đám tang Trần Văn Ơn 9/1/1950 (ngày 9/1 hiện nay là Ngày truyền thống Sinh Viên Học Sinh mỗi năm). Sau đó chú đi tập kết ra bắc và học về kinh tế. Trước đây làm ở bộ ngọai thương và hiện nay đă hưu trí và chuyển qua làm công ty du lịch hợp tác với Thụy Điển (chú có nhiều con cháu nay ở Thụy Điển). Chú cũng thường viết bài cho các báo Hoa ngữ ở Saigon như Saigon Giải phóng (trang cho người Hoa), các tạp chí Hoa văn. Chú rất vui tính và nói chuyện về những người Minh hương nổi tiếng ở Việt Nam trước kia và hiện nay. Chú cho biết Lư Lan, nhà văn nữ viết các truyện ngắn rất tinh tế mà ḿnh đă từng đọc và mến phục trước đây ở Saigon, là người Việt gốc Hoa (cha mẹ đều là người Hoa). Những năm cuối thập niên 1970, có những chính sách đánh tư sản rất sai lầm. Chú làm vui trong tuổi già tham dự những họat động văn hóa như trong CLB người yêu sách. Hai quyển sách chú photocopy tặng rất là quí giá dể viết bài nghiên cứu (1) Tsai Maw Kuey, Người Hoa ở miền Nam Việt Nam (Paris, thư viện quốc gia, 1968) (2) Trần Khánh, Vai tṛ người Hoa trong nền kinh tế các nước Đông Nam Á, Viện Khoa học Xă hội, Hà Nội 1992
Chú có trong hội ḍng họ Lưu ở các nước Á châu, trong tập san của hội, bà hoàng hậu Thái Lan là người Hoa ḍng họ Lưu và công chúa biết và viết tiếng quan thọai rất rành. Nhà thơ Lưu Trọng Lư cũng là người gốc Hoa. Chú cho biết hội tương tế người Hoa cũng vừa thành lập (2006) ở Sóc Trăng. Tôi có cho chú biết thêm về đền Trần Thượng Xuyên ở Biên Ḥa và mộ của ông ở Tân Uyên và vị trí của Cù Lao phố trên sông Đồng Nai, nơi người Minh hương định cư đầu tiên ở Gia Định, mà tôi có dịp đến thăm cách đó hơn 1 tuần cùng với nhà văn Vơ Đắc Danh và một người bạn. Nhân dịp đến nhà chú Quang, tôi có đưa chú h́nh quang cảnh mộ tướng Trần Thượng Xuyên.
Cũng qua chú Quang, chúng tôi được Lm Nguyễn Hữu Triết mời đến nhà thờ Tân Sa Châu, viếng lại cổ vật trong bộ sưu tập của Lm cùng với chú Quang, và một số bạn bè mà tôi quen biết ở Saigon. Hôm ấy với sự thịnh t́nh của Lm Triết, chúng tôi được dịp thăm quan học hỏi kỹ hơn. Trong số các cổ vật, tôi đă xem xét và ghi lại từ thông tin của Lm như sau: Bốn tranh quí Xuân Hạ Thu Đông do họa sĩ Trung quốc Mạc Canh vẽ năm 1911 (từ gia đ́nh một người Hoa giàu trong Chợ Lớn). Các tượng đất thuộc văn hóa Óc Eo: tượng người đàn bà ưỡn người dựa cột, tượng mặt người, tượng nữ thần Uma đứng (đă mất đầu), b́nh rượu Óc Eo rất lớn c̣n nguyên vẹn. B́nh gốm trạm trỗ nổi rất đẹp đời Mạc, 2 tượng voi có người cỡi với lộng thuộc đời Lê. Tủ sơn mài gỗ mun chắc của bà Từ Cung, mẹ vua Tự Đức (do bị hư nên thải và được một người thợ sữa tủ mua lại 1912). Hai bức kư họa của họa sĩ Bùi Xuân Phái (một kư họa vẽ nhạc sĩ Văn Cao). Một bức tranh phụ bản trên tạp chí của họa sĩ Nhật Fujita. Quyển sách xưa "Vingt milles lieux sous la mer" của Jule Verne (với gáy sách dos au phare). Trong tủ sách tàu cổ với tích Hồng Lâu Mông có nhiều sách cổ và một bản đồ Saigon-Chợ Lớn làm 24-3-1948 ở Chợ Lớn tựa đề "Tây đô liên khu địa đồ". Một trống làm bằng da nai của người dân tộc Cao Nguyên trên thân cây gỗ đă khoét rỗng, mà lông nai vẫn c̣n trên da mặt trống.
Qua sự giới thiêu của Lm Triết là Lm có tặng rất nhiều cổ vật cho Nhà truyền thống công giáo ở Quận 1, chúng tôi ṭ ṃ rất muốn biết thêm về các sưu tập cổ vật khác mà Lm Triết đă thu thập. V́ thế vài ngày sau, tôi cùng đi với chú Quang, chú Hùng (hội viên CLB) đến nhà truyền thống công giáo (6 Tôn Đức Thắng), nơi Linh mục Triết tặng các cổ vật. Ṭa nhà trưng bày to lớn xây kiểu Pháp rất đẹp, có sân vào rất to và các cây cổ thụ rợp mát. Sau ṭa nhà là nhà thờ nguyện và vườn tịnh tâm. Chúng tôi được người hướng dẫn cho xem các pḥng trưng bày. Đặc biệt là 1 trống đồng Đông Sơn rất đẹp (với 4 cặp con cóc quanh viền trống), các thạp, các mũi tên, dao, kiếm đồng … các tượng Chăm theo phong cách B́nh Định. Pḥng thư viện có các sách cũ, đa số về đạo Ki tô. Có 1 bức tượng phật gỗ Óc Eo duy nhất trong các h́nh tượng đạo.
Kỷ niệm đáng nhớ nhất là được chú Quang dẫn đi ăn trưa ở Câu lạc bộ hưu trí ở đường Thi Sách sau khi đi thăm nhà truyền thống. Tôi với chú Quang và chú Hùng ḷ ḍ bước lên sạp gác rất xưa củ, hỗn độn đầy thực khách trên và dưới, rất b́nh dân và truyền thống công nhân bia Saigon. Không khí hoàn toàn khác với các nơi khác, rất đặc thù và không thay đổi từ bao nhiêu năm từ thời Pháp. Nơi đây gần nhà máy bia và nước đá của Tây khi xưa (trước khi chuyển về Nhà máy bia ở Quân 10). Đối với chúng tôi hôm đó là một chuyến đi rất bổ ích và học hỏi rất nhiều.
adminclb is offline  
Old 30-10-2007, 07:31 PM   #2
adminclb
Lớp 12
 
Tham gia ngày: 26-05-2007
Bài gởi: 492
Default tiếp theo

Chú Quang cho biết quê chú ở Long Điền (Bà Rịa), nơi có nhiều người Triều Châu ở đó từ nhiều đời. Chú có biết nhiều về ông Đại tá Tàu, người Việt gốc Hoa, anh hùng trong kháng chiến chống Mỹ, và nói sẽ có dịp dẫn tôi đến thăm ông ở Saigon. Chú mời tất cả xuống quê chú trong dịp trước tết, nhưng tôi không biết có thể đi dược không v́ lúc ấy rất cận ngày về Úc. Sau bữa ăn trưa, lúc chiều tôi đến nhà chú và tặng chú dĩa dvd "Đất Lành" về người Minh hương ở miền Nam trong lịch sử, và đi với chú Quang đến nhà của nhà văn Vơ Đắc Danh, tác giả bộ DVD “Đất Lành". Anh Danh đă tặng chú các sách bút kư của anh ấy nói về miền Nam và người Minh hương.
Một buổi đi điền dă lần cuối, là đi cùng với chú Quang và chú Hùng vô Chợ Lớn để t́m hiểu về người Hoa ở Gia Định. Mặc dầu có sự cố rắc rối là tôi bị công an thổi phạt vi cảnh đúng vào lúc vừa khởi hành, nhưng đây là chuyến đi đầy kỷ niệm. Chúng tôi viếng nhà truyền thống, toạ lạc ở góc đường Triệu Quang Phục và Nguyễn Trăi (xưa là đường Cây Mai) xem triễn lăm và các h́nh ảnh xưa ở Chợ Lớn và các sản phẩm mỹ thuật. Chú Quang cho biết nhà Truyền thống trước đây là nhà hát Tam Đa của người Hoa trong vùng. Đi bộ đến số 137 đường Triệu Quang Phục thăm trụ sở Hội Văn học Nghệ thuật các dân tộc, chủ yếu là của người Hoa. Trụ sở là Hội quán của chùa bà (Thiên Hậu) cho mượn. Chùa Thiên Hậu nằm ở góc đường Nguyễn Trăi và Triệu Quang Phục, nơi có nhiều du khách đến thăm. Chú Quang giới thiệu bác Trần Đại Tân, người Triều Châu, quê ở Sóc Trăng. Bác Tân tặng quyển sách viết về người Hoa ở Nam bộ cho tôi và chú Hùng. Bác Tân nói chuyện về các địa lư và phố xưa cũng như các người Hoa danh tiếng trong lịch sử và hiện nay, như Trịnh Hoài Đức với Gia Định thành thông chí và Lư Ngọc Minh, ngày nay với xưởng gốm ở B́nh Dương. Theo bác Tân th́ đường Triệu Quang Phục xưa là đường Canton (Quảng Đông) trong thời Pháp và là trung tâm Chợ Lớn. Phim Người T́nh được quay ở đường này, nhà Xă Tây ở cạnh đây (gọi là Xă Tây v́ là ṭa nhà hành chính của Pháp lo chuyện nhập, xuất cảnh và giấy tờ). Vùng này ngày xưa cũng được gọi là Minh Hương xă. Hoạt động của Hội gồm Hội họa, thư pháp, nhiếp ảnh, xuất bản văn học. Ngoài ra c̣n có ban bảo trợ văn hóa người Hoa, với chi hội ca múa nhạc với trụ sở là nhà văn hóa Quận 5, gần Đại Thế giới, đường Trần Hưng Đạo.
Từ giă bác Tân, chúng tôi đi bộ đến thăm chùa Thiên Hậu do người Hoa Quảng Đông xây dựng, rất nhiều du khách nước ngoài viếng thăm. Kiến trúc chùa rất đẹp với các tượng trên nóc, mái chùa bằng sành sứ rất công phu và các tranh khắc trên tường là những tuyệt tác rất trang nhă của nghệ thuật người Hoa. Trong chùa, chúng tôi chụp rất nhiều ảnh, đặc biệt các trang trí bằng sành trên nóc chùa và bên trong chùa. Sau đó là đến đền thờ bà Tam Sơn, trên đường Triệu Quang Phục, của người Phúc Kiến (Phúc Châu), nơi đây thờ Ngọc Hoàng, Quan âm.., không có chữ quốc ngữ chỉ có chữ Hán trong và ngoài đền. Cho nên chúng tôi đều phải nhờ chú Quang đọc hộ dùm các chữ Hán trên các bản chỉ dẫn trong đền. Theo bác Tân, th́ kế bên đền Tam Sơn, xưa kia có Thất phủ cổ miếu, nhưng đă bị phá đi, hiện nay là xí nghiệp in. Một mất mác văn hóa to lớn.
Chúng tôi đến Đ́nh Minh Hương Gia Thạnh trên đường Trần Hưng Đạo, gặp lại bác Vương Quang Tâm (mà năm trước tôi đă có gặp). Đ́nh là ṭa nhà cổ nhất Saigon, xây năm 1789. Lần trùng tu cuối cùng của đ́nh là vào năm 1921. Trong đ́nh, bên phải thờ Trần Thượng Xuyên (có 2 ảnh tướng Trần Thượng Xuyên) và Nguyễn Hữu Cảnh, bên trái thờ Trịnh Hoài Đức và Ngô Gia Tịnh. Có 1 chuông đồng do vua Minh Mạng tặng, và chuyển tên từ làng thành đ́nh. Chuông được gióng một năm một lần vào ngày 16/1. Sau chánh điện là sân rất rộng gọi là Thiên Quang Tỉnh (giếng trời).
Tôi nhớ khoăng đầu thập niên 1970, những sản phẩm dầu gió sản xuất ở Chợ Lớn như dầu Nhị Thiên Đường được ưa chuộng và xuất khẩu qua thị trường Đông Nam Á, nhất là ở Thái Lan, cạnh tranh với những sản phẩm dầu của một công ty Singapore, nay nằm trong tập đoàn Temasek, mà bà chủ hiện nay trở thành có thế lực và giàu có bậc nhất ở nước này. Có thể trong thời buổi lúc ấy ở Saigon là nền kinh tế phồn vinh "giả tạo" không có cơ sở vật chất, do tiền viện trợ nước ngoài đổ vào, nhưng kinh tế ở Chợ Lớn cơ bản là tốt và có thực lực dựa vào sự làm ăn cần cù, chăm chỉ và chuyên tâm của người Hoa.
Nghề làm gốm là nghề tiểu công nghiệp lâu đời, bắt đầu từ khi người Minh hương đến định cư ở xứ Đồng Nai. Hiện nay ở tỉnh Đồng Nai và B́nh Dương, đa số các chủ là gốm là do người Việt gốc Hoa, hay Minh hương đảm trách. Họ đă làm nghề này cha truyền con nối bao nhiều đời cho đến nay. Đây là hai trung tâm gốm sứ lớn nhất Nam bộ với nhiều thợ, nghệ nhân người Hoa. Vào thế kỷ 18, đă tồn tại một trung tâm gốm sứ mang tên Xóm Ḷ Gốm ở vùng quận 8, Thành phố Hồ Chí Minh (phía Chợ Lớn). Xung quanh vùng này c̣n có nhiều địa danh như Ḷ Rèn, Xóm Ḷ Siêu, xóm Ḷ Gạch.. Gốm vùng Saigon-Gia Định-Đồng Nai ở thế kỷ 18,19 và 20 nổi tiếng có đặc thù riêng và nổi tiếng tốt mà nhiều nhà văn hóa sử, khảo cổ trước đây gọi là gốm "Cây Mai" nay được xếp loại và gọi chung là gốm Biên Ḥa, Saigon.
Tôi rất cám ơn chú Quang đă giúp tôi có nhiều tư liệu và cho tôi thông tin để biên khảo trong th ời gian ở Saigon. Hơn nữa, trong chuyến đi Sóc Trăng, nhờ có sự giới thiệu của chú mà tôi đến được trụ sỡ Hội tương tế người Hoa và học hỏi thêm về cộng đồng người Hoa ở tỉnh này. Trong buổi họp mặt cùng với bạn bè ở nhà hàng Đại Gia trong Chợ Lớn, trước khi tôi trở về Sydney, chú vẫn c̣n vui khoẻ và cho biết dự định sẽ viết nhiều bài cho bản tin CLB và các báo.
Vậy mà vào cuối tháng 6/2007, tôi nhận đươc tin qua email của anh Trang Dân Kiệt (bạn chú Quang) và anh Minh trong CLB là chú Quang đă ra đi. Tin rất đột ngột và làm tôi rất là bất ngờ. Chỉ cách đấy hơn 2 tháng, tôi c̣n nói chuyện với chú Quang trên điện thoại. Mặc dù biết chú chỉ từ đầu năm nay nhưng có rất nhiều kỷ niệm v́ đă được chú giúp đỡ gặp nhiều người để viết bài và học hỏi trong những ngày ở Saigon và Chợ Lớn đầu năm 2007.
Chú ra đi là một mất mác to lớn cho tất cả những người thân và quen biết chú, cũng như Câu Lạc Bộ mất đi một thành viên sốt sắng có nhiều đóng góp quí giá. Riêng với tôi th́ tôi c̣n luôn nhớ chú là một con người cỡi mỡ, chân thành, vui tính và rất Nam bộ.
adminclb is offline  
 


Điều Chỉnh
Xếp Bài

Quuyền Hạn Của Bạn
Bạn không được quyền gởi bài
Bạn không được quyền gởi trả lời
Bạn không được quyền gởi kèm file
Bạn không được quyền sửa bài

vB code đang Mở
Smilies đang Mở
[IMG] đang Mở
HTML đang Tắt
Chuyển đến


Múi giờ GMT. Hiện tại là 12:21 AM.


Powered by: vBulletin , Jelsoft Enterprises Ltd.