Ư KIẾN CỦA MỘT NHÀ BÁO
VỀ NGHỀ BÁO HỒI TIỀN BÁN THẾ KỶ 20

1. TỜ BÁO LÀ MỘT CHÍNH PHỦ.
Trong hầu hết các ngành kỹ nghệ hiện thời người ta đều có khuynh hướng dùng sức máy móc làm việc thay sức người, chỉ trừ có kỹ nghệ làm báo, một kỹ nghệ đào óc người ra để làm những sản phẩm tinh thần bán cho công chúng.
Những đặc tính của những sản phẩm quư giá đó là tờ báo có thể thu vào trong định thức này: tờ báo là một người.
Cũng như người, tờ báo cũng có một bộ óc hay gọi là một linh hồn cũng vậy. Linh hồn đó là ông chủ nhiệm. Ông chủ nhiệm mà không có hồn th́ tờ báo cũng không có hồn, không hoạt động, và sẽ như một người thiếu máu ṃn mỏi đi mà chết.
Nếu chịu khó ôn lại những trang lịch sử báo giới, chúng ta sẽ nhận thấy rằng những tờ báo được hoan nghênh hơn hết phần nhiều là nhờ ở tài làm việc, trí thông minh, óc sáng kiến, của ông chủ nhiệm. Có thể bảo tờ báo là một cái gương phản chiếu phẩm cách của một cá nhân, mà những ông chủ nhiệm là những người ra ứng cử, và những số báo phát hành hàng ngày là những lá phiếu dân bầu. Ta chỉ cần xem số báo chạy nhiều hay ít là có thể định được giá trị của ông chủ nhiệm tờ báo.
Tờ báo như vậy, chẳng khác ǵ một chính phủ dân cử, nhưng có điều trái ngược là trong cái chính phủ b́nh dân đó, ông chủ nhiệm lại đóng vai thủ tướng độc tài!
Tuy gọi là độc tài nhưng quyền vị của ông thủ tướng chuyên chế đó vẫn có một giới hạn như trong một chính thể lập hiến. Những việc làm của ông luôn luôn bị một ông vua kiểm soát: ông vua đó là độc giả.
Thật là một chuyện oái oăm mà từ lâu chưa ai giải quyết được. Người ta đă làm báo cho độc giả hay v́ độc giả. Nhưng có điều chắc chắn là người làm báo bao giờ cũng hiểu tâm lư phần đông độc giả mà họ muốn chinh tâm, nhưng nhiều khi bị thiệt tḥi về phương diện thương mại.
Những độc giả khôn ngoan có thể nhờ tờ báo này mà hiểu biết thêm để tiến về mặt tinh thần.
Báo chí có mấy thể tài khác nhau như sau này:
Báo chính trị, Báo thông tin, Báo thông tin mà lại có tính cách tạp chí, Tạp chí là những báo xuất bản hàng tuần hay hàng tháng.
Những thứ báo kể trên này tuy có khác nhau về thể tài, nhưng về cách làm th́ báo nào cũng như báo nào, ch́ có một phương pháp thôi.

Như các bạn đă thấy, ở dưới quyền chỉ huy của người cầm đầu nọ là ông chủ nhiệm, tờ báo nào cũng c̣n có hai ban chuyên mộn: bộ biên tập và ban trị sự.
Bộ biên tập trông nom việc soạn bài vở c̣n ban trị sự th́ công việc ấn loát và phát hành. Hai ban ấy bao giờ cũng phải trực tiếp liên lạc với nhau. Sự sống c̣n và tương lai tờ báo đều ở trong tay hai ban này.
Tờ báo bài vở hay, mà in không được sáng sủa sạch sẽ, hoặc không biết cách cổ động bán chạy th́ cũng vứt đi. Trái lại, bản in đẹp cổ động giỏi mà bài vở xoàng th́ cũng xếp xó.
Trong cuộc hợp tác mật thiết giữa hai ban chuyên môn này th́ bao giờ bổn phận ban trị sự cũng phải là dọn đường đi cho bộ biên tập.
Ban trị sự phải kiếm nhà in đẹp mà giá lại phải hời (v́ báo mà in đắt th́ chỉ tổ làm đày tớ không công cho các ông chủ nhà in). Bao giờ cũng phải trù tính số giấy in báo đừng để thiếu thốn! Ban trị sự lại phải lo liệu sắp đặt tổ chức ṭa sọan, buồng giấy, chỗ làm việc của ông chủ nhiệm, chủ bút đến phóng viên, đâu đó cho tề chỉnh ngăn nắp; tiện lợi, phải sắm sửa các thứ cần dùng cho nhà báo, từ cái máy chữ cho đến cái ng̣i bút, tờ giấy thấm cũng phải để tâm đến.

2. Cái hồn của tờ báo – Dân cử mà ông chủ nhiệm lại là một vị thủ tướng độc tài.
Bây giờ, đến lượt ṭa soạn làm việc. Ṭa soạn có một bộ tham mưu gồm có ông chủ bút, ông tổng thư kư ṭa soạn. Và nhiều tay biên tập khác nữa. Dưới quyền chỉ huy của bộ tham mưu này lại có nhiều ban tham mưu khác như ban thông tin vặt, ban thông tin hành chính và pháp luật, ban dịch tin quốc tế, ban chụp ảnh phóng sự, ban chụp ảnh phóng sự, mỹ thuật, và nếu là tờ báo văn chương, chính trị th́ lại thêm những ban coi riêng về các mục đó. Mỗi ban đều có một người đứng đầu phân phát công việc. Công việc của các ông chủ bút, hay tổng thư kư ṭa soạn là thâu nhận bài vở của các ban thông tin dưới quyền ḿnh, sửa chữa lại, hoặc thêm vào hoặc cắt đi cho hợp với tôn chỉ tờ báo rồi mới giao sang cho nhà in sắp chữ.
Ta có thề so sánh công việc của một tờ báo hàng ngày như là sự vận động trong cơ thể người ta điều khiển bởi Tim và Phổi.
Quả tim đó là ông chủ nhiệm. Sáng, sáng ông chủ nhiệm hội họp hết các biên tập viên và phóng viên trong buồng giấy, và sau khi so sánh tin tức bài vở của báo ḿnh với báo khác để xét xem báo ḿnh hôm trước hơn kém thế nào, ông chủ nhiệm hay ông chủ bút phê b́nh những tin tức, khuyến khích biên tập viên này có công, khiển trách người phóng viên kia thiếu bổn phận; hội đồng t́m cách chấn chỉnh làm cho tờ báo mỗi ngày một hoàn bị, rồi người nào việc nấy lại chia nhau sửa soạn để làm số báo sau. Công việc cứ tuần tự như thế chẳng khác ǵ máu ở trong huyết quản, sau khi quả tim phân phát ra chảy đi khắp mọi nơi nuôi sống cơ thể người ta xong lại trớ về quả tim.
C̣n những biên tập viên, phóng viên, những người giúp việc báo là những buồng phổi hô hấp dưỡng khí để bồi bổ cho máu, để máu nuôi người.
Nói tóm lại, tất cả những người giúp việc tờ báo là những linh hồn nhỏ của một cái linh hồn lớn. Người nào cũng mang trong ḿnh cả một cái trách nhiệm của một tờ báo: Họ đă hy sinh nhất thiết cho tờ báo. Tâm hồn họ tức là tâm hồn tờ báo vậy. Trong tất cả các nghề, có lẽ không có nghề nào cao quư bằng nghề làm báo mà cũng không có nghề nào bận rộn vất vả như nghề này. Người làm báo không bao giờ đuợc thảnh thơi cả. Ngày, giờ trong đời người làm báo không thuộc quyền sở hữu của họ: họ ăn không được đúng bữa, thức, ngủ không có giờ giấc ǵ cả. Một tin thời sự quan hệ xảy ra th́nh ĺnh vào lúc nửa đêm gà gáy, hoặc trong cơn mưa băo, người làm báo cũng phải xông pha đến tận nơi điều tra viết bài tường thuật, có khi sáng c̣n ở đầu tỉnh này, chiều đă ở cuối tỉnh khác, lúc đi ô tô, lúc xe tay, xe đạp, lúc xe hỏa, có lúc phải đi bộ, lăn lộn vào những chỗ nguy hiểm để làm hết phận sự đối với tờ báo và đối với độc giả.
Các bạn xem đó tất rơ không có nghề nào khó khăn vất vả như nghề báo. Người làm báo không những phải là người có trí thông minh, óc quan sát, tính hiếu động mà thôi, lại phải có lương tâm nhà nghề nữa, nói tóm lại là phải có “khiếu”. Muốn trở nên một người làm báo hoàn toàn th́ phải có khiếu làm báo trong mạch máu.
Hàng ngày, thư từ tin tức của phóng viên, của độc giả ở khắp nơi gửi về hàng đống. Nào là phóng sự dài, phóng sự ngắn, nào là tin chính trị, tin thời sự, tin quốc tế, pháp luật, kinh tế, xă hội, nào là chuyện ngắn chuyện dài, ảnh thời sự, mỹ thuật vv… người chủ bút đều phải đọc qua hết để phân phát công việc. Thật là một núi công việc mà hàng ngày người chủ bút phải làm.
Phụ vào đó, người thư kư ṭa soạn phải chọn lọc tin tức xem tin nào nên đặt trang nhất, t́n nào trang sau, nghĩa là phải biết cách tŕnh bày bài vở và bài trí cho tờ báo được đẹp, phải ra mẫu trước cho nhà in làm theo.
Đó là xong việc Ṭa soạn.