Đề Tài: Giới Thiệu Bộ Sưu tập Kiều

Người tŕnh bày: Lm. Nguyễn Hữu Triết


Kính thưa quư thành viên câu lạc bộ sách Xưa và Nay
Kính thưa quư thân hữu và quư khách
Tôi vốn không phải là người nghiên cứu về cụ Nguyễn Du và truyện Kiều, nên không thể nói ǵ về truyện Kiều và tác giả Nguyễn Du, việc này dành cho các nhà chuyên môn, các nhà Kiều học. Phần tôi chỉ xin chia sẻ về quá tŕnh sưu tập bộ Kiều hiện có đây. Tôi không bao giờ dám quả quyết đây là 1 bộ sưu tập đồ sộ mà luôn tự nhủ “C̣n thiếu rất nhiều, c̣n phải nỗ lực t́m kiếm thêm nữa”.

1. Động lực khiến tôi sưu tập Kiều.
a. Sự trân trọng đối với một tác phẩm văn chương.
Có thể nói truyện Kiều là một tác phẩm tiêu biểu nhất của nền văn học nước nhà cho đến nay. Có một học giả đă dám nói: “Truyện Kiều c̣n th́ tiếng nước ta c̣n”. Nếu giá trị của một cuốn sách được đo bằng một nội dung sâu sắc, một h́nh thức văn chương điêu luyện có ảnh hưởng sâu rộng trên đời sống xă hội, đồng thời cũng có thể đo bằng những lần tái bản, san khắc lại, dịch ra nhiều thứ tiếng và phát hành với số lượng lớn, th́ tại Việt Nam, các sách văn học chưa có một tác phẩm nào qua mặt được truyện Kiều.

Về nội dung phong phú th́ chúng ta thấy trải qua gần 150 năm nay (nếu kể bản Kiều 1866 mới phát hiện ở Hà Tĩnh là bản cổ nhất chúng ta có), biết bao nhiêu giấy mực đă hao tốn về tác phẩm này như quư vị từng thấy, người ta viết, viết và viết rất nhiều. Thập niên 30-40 thế kỷ 20, đă có một cuộc bút chiến lớn



Bản Kiều 1866 của Liễu Văn Đường phát hiện năm 2004 tại Nghệ An,là bản cổ nhất cho đến thời điểm này,hiện được lưu trữ tại Khu lưu niệm Nguyễn Du, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh
được mệnh danh “vụ án Kiều”, kẻ phê phán, người bênh vực, nhưng tuyệt đại đa số ủng hộ Kiều, người ta lại đua nhau vịnh Kiều, tập Kiều, lẩy Kiều thậm chí c̣n có cả h́nh thức dị đoan mà những người cuồng tín đă thực hành, đó là bói Kiều. Tuy nhiên, số học giả phê phán trên quan điểm luân lư phong kiến cũng gây được ảnh hưởng không nhỏ trong đời sống xă hội. Bằng chứng là chẳng biết từ đâu và thời điểm chính xác nào đă xuất hiện câu ca dao:

“Đàn ông chớ kể Phan Trần
Đàn bà chớ kể Thúy Vân Thúy Kiều”

Hiện nay cuộc bút chiến vẫn chưa ngừng giữa những nhà Kiều học nhưng chỉ xoay quanh vấn đề từ ngữ, vấn đề văn bản v.v… Như chúng ta thường thấy qua Chuyện Đông Chuyện Tây của nguyệt san Kiến Thức Ngày Nay do học giả An Chi tŕnh bày. Số mới nhất gần đây cũng có đăng.

Truyện Kiều đă đi vào văn học từ lâu nhưng đă đi vào ḷng người, đi vào đời sống xă hội trước đó c̣n lâu hơn nữa. Dưới thời phong kiến việc học hành chưa được phổ cập, nhất là nữ giới ít được tiếp cận đèn sách, thế mà con dân Việt Nam không mấy ai là không thuộc vài câu Kiều, điều đó cho biết sức sống của truyện Kiều mănh liệt như thế nào trong ḷng dân tộc, thậm chí Kiều trở thành đối tượng của tục ngữ ca dao:

“Làm trai biết đánh tổ tôm
Uống chè Chính Thái ngâm nôm Thúy Kiều”

Truyện Kiều c̣n là nguồn hứng cho nhiều họa sỹ, điêu khắc gia, các nghệ nhân nói chung và cả các nhạc sỹ nữa. Trước mắt quư vị có những bức tranh Kiều, sơn mài Kiều, tượng Kiều, đàn tỳ bà Kiều, chén Kiều, guốc Kiều, tuồng Kiều, đĩa ngâm Kiều và bản nhạc Cung Đàn Bạc Mệnh của Kiều. Đây chỉ là một số ít tôi sưu tầm được, chắc chắn trong dân gian c̣n nhiều thứ khác nữa liên quan đến Kiều mà tôi chưa gặp. Tóm lại, ảnh



Bản Kiều in năm 1871 của Liễu Văn Đường, hiện lưu giữ tại Thư viện Trường Sinh ngữ Đông Phương ở Paris (Pháp)
hưởng của Kiều thật sâu, thật rộng, thật dài, chẳng những ở nước ta mà cả thế giới nữa. Abel des Michels, một giáo sư người Pháp dạy ở trường Ngôn Ngữ Đông Phương tại Paris đă xuất bản những công tŕnh đồ sộ nghiên cứu về truyện Kiều ngay từ cuối thế kỷ 19 và cho tới nay truỵên Kiều đă được dịch sang tiếng Pháp, tiếng Anh, tiếng Đức, tiếng Hàn, tiếng Esperantô, tiếng Hán và có thể c̣n nhiều thứ tiếng khác nữa.

b. Sự trân trọng đối với tác giả Nguyễn Du.
Nói về cụ Nguyễn Du, tôi cứ bị ám ảnh hoài về câu thơ của cụ như lời trăng trối trước lúc ra đi về cơi vĩnh hằng:

“Bất tri tam bách dư niên hậu
Thiên hạ hà nhân khấpTố Như”

Truyện Kiều và những tác phẩm khác của cụ Nguyễn Du như nhà thơ Tâm Nguyện đă viết ở bản tin 2 trang 2 “là món quà quá khứ gởi tương lai”. Thế hệ sau cụ Nguyễn Du đă tiếp nhận món quà này với ḷng trân trọng, ǵn giữ như bảo vật quốc gia gần 200 năm nay. Qua truyện Kiều, cụ Tiên Điền dường như vẫn đồng hành cùng dân tộc, cùng muôn vàn độc giả như nhà thơ Tâm Nguyện đă viết:

“Bên trang sách ta không c̣n đơn độc
Nghe người xưa tâm sự biết bao lời”

Thế giới đă tôn vinh cụ Nguyễn Du bằng việc công nhận cụ là danh nhân văn hóa qua tổ chức quốc tế UNESCO. C̣n dân Đất Việt đă tôn vinh cụ dưới nhiều h́nh thức, đặc biệt là khu tưởng niệm và đền thờ cụ tại quê hương Hà Tĩnh.

Riêng bản thân tôi, tôi nghĩ rằng sưu tập, bảo quản truyện Kiều, ǵn giữ cho thế hệ mai sau là một h́nh thức tôn vinh truyện Kiều và cụ Nguyễn Du một cách rất cụ thể. Xác định như vậy nên tôi lao vào cuộc sưu tầm khá tốn công tốn của này.


Bản Kiều Duy Minh Thị in năm 1872, được lưu giữ ở thư viện Leiden, Hà Lan (Kí hiệu số Nr.5803-6) và thư viện riêng của Cụ Hoàng Xuân Hăn ở Paris
2. Một chút duyên nợ.
Tôi không tin nhưng thiên hạ vẫn nói những người sưu tập phải có tí “duyên” th́ mới gặp được món đồ ḿnh ưa thích, vô duyên th́ chẳng bao giờ gặp cả.

“Hữu duyên thiên lư năng tương ngộ
Vô duyên đối diện bất tương phùng”

Khoảng năm 2000, một anh bạn trẻ hay đem đồ cổ đến chào tôi, một hôm anh đem lại quyển Kim Vân Kiều Truyện, tôi đă mua rồi nhờ người xem năm và nhà xuất bản. Thế rồi măi năm 2004 nhân cuộc thi Những Cuốn Sách Vàng lần thứ 2 tôi gởi đi dự thi, không ngờ đạt giải Nhất, thế là tôi quyết dồn lực lượng vào việc sưu tập Kiều.

Dịp may đến khi một người bạn có sẵn bộ sưu tập Kiều, đă ky cóp nhiều năm, ngỏ ư muốn nhượng lại, tôi bèn thương lượng ngay. Sau đó khoảng một năm, gia đ́nh một vị giáo sư quá cố nổi tiếng chơi sách cổ ở Miền nam muốn nhượng lại toàn bộ tủ sách gia đ́nh, tôi thừa thắng xông lên thương lượng tiếp. Khi đem về phân loại tôi t́m được khá nhiều bản Kiều và sách viết về Kiều giá trị. Bộ sưu tập của tôi tăng dần và cho tới nay vẫn c̣n được bổ sung. Hiện nay bộ sưu tập Kiều gồm có:
- 162 bản Kiều bằng nhiều thứ tiếng: Việt, Hán, Nôm, Anh,
Pháp, Đức, Hàn trong đó có 20 bản Nôm.
- 707 đầu sách chú giải và có bài viết về truyện Kiều và tác
giả Nguyễn Du.
- 566 tạp chí có bài hoặc thông tin về Kiều.

Ngoài ra c̣n một số tranh tượng, băng đĩa và vật dụng liên quan đến truyện Kiều.

V́ kinh phí quá lớn ḿnh tôi không kham nổi tôi phải xin cấp trên và bạn bè hỗ trợ với lời hứa là sau khi sắp xếp hẳn hoi tôi sẽ chuyển vào Nhà Truyền Thống của Giáo phận tại số 6 đường Tôn Đức Thắng – Phường Bến Nghé – Q.1 TPHCM. Nơi đây sẽ trưng bày cho mọi người có thể tới xem và sẽ phục vụ tốt hơn cho những nhà nghiên cứu.
Sau đây xin mời quư vị tham quan ít đầu sách và hiện vật được trưng bày tại chỗ.
Cám ơn Quư vị