NGƯỜI XƯA NÓI VỀ SÁCH


Lê Duy Dân
sưu tầm và diễn dịch lục bát

景 行 緑 云 :賓 客 不 来 門 户 俗; 詩 書 不 教 子 孫 愚。
Cảnh hành lục vân : Tân khách bất lai môn hộ tục ; thi thư bất giáo tử tôn ngu

Có sách chẳng dạy ,con ngu
Có khách chẳng đến th́ như nhà tồi

漢 書 云:黄 金 满 赢, 不 如 教 子 一 經; 賜 子 千 金, 不 如 教 子 一 兿。
Hán thư vân: Hoàng kim măn doanh , bất như giáo tử nhất kinh ; tứ tử thiên kim , bất như giáo tử nhất nghệ

至 樂 莫 如 讀 書, 至 要 莫 如 教 子。
Chí lạc mạc như độc thư , chí yếu mạc như giáo tử .

Cho con một hũ đầy vàng
Chẳng bằng dạy nó một trảng sách kinh
Cho con một vạn vàng tinh
Chẳng bằng dạy nó biết thông thạo nghề
Vui nào hơn đọc thi thư
Cần nào hơn được vỗ về dạy con .

素 書 云:推 古 驗 今, 所 以 不 惑; 欲 知 未 来 先 察 已 往。
Tố thư vân: Suy cổ nghiệm kim , sở dĩ bất hoặc ; dục tri vị lai , tiên sát dĩ văng


Sách kim cổ khỏi hoài nghi
Muốn biết việc tới phải suy việc rồi .

子 曰: 明 鏡 可 以 察 形, 往 古 所 以 知 今。
Tử viết : Minh kính khả dĩ sát h́nh , văng cổ sở dĩ tri kim

過去事明如鏡,未来事暗如漆。
Qúa khứ sự minh như kính , vị lai sự ám như tất .

Gương trong đáng để soi h́nh
Soi xưa là để biết ḿnh ngày nay
Việc xưa rơ tỏ phơi bày
C̣n việc chưa tới sơn bây mịt mù .

顏 氏 家 訓 曰: 借 人 典 籍 皆 須 愛 護,
Nhan thị gia huấn viết : Tá nhân điển tịch giai tu ái hộ
若 有 缺 陷 就 為 補 治,
nhược hữu khuyết hăm tựu vi bổ trị
此 亦 士 大 夫 百 行 之 一 也。
thử diệc sĩ đại phu bách hạnh chi nhất dă .

Sách người mượn lấy mà coi
Dùng thời phải biết săm soi giữ ǵn
Nếu mà rách thiếu bổ sung
Đó là cách đại trượng phu vẫn làm .

直 言 訣 曰: 造 燭 求 明, 讀 書 求 理:明 以 照 暗 室, 理 以 照 人 心。
Trực ngôn quyết viết : Tạo chúc cầu minh , độc thư cầu lư : minh dĩ chiếu ám thất , lư dĩ chiếu nhân tâm

Thắp đuốc sáng , đọc sách thông
Sáng soi nhà sáng , thông trong cơi ḷng .

禮記曰:獨學無友,則孤陋寡聞。書是隋身本,才是國家珍 。
Lễ kư viết : Độc học vô hữu , tắc cô lậu quả văn. Thư thị tuỳ thân bản , tài thị quốc gia trân

Học một ḿnh chẳng bạn bè
Th́ đâu có biết có nghe được nhiều
Chi bằng phải giắt sách theo
Sách là vốn quí tài gieo nước giàu.