(tt)

Nhưng có người cho Betty Martin là một nhân vật có thật sống ở Anh quốc vào cuối thế kỷ 18. Một trong các cuốn hồi kư (rất tiếc không nhớ chính xác) đại loại "Memoirs of the life of the late Charles Lee, Esq." kể lại những hồi ức về viên trung tướng Charles Lee (1732 – 1782) lắm tài nhiều tật này của quân đội Mỹ thời chiến tranh cách mạng, xuất bản khoảng 10 năm sau khi viên tướng này qua đời, tức khoảng 1792 – 1793, có thấy nói đến một người phụ nữ phóng đăng bị ruồng bỏ tên Grace lấy được một ông chồng quí phái tên Martin, và được gọi là bà Betty Martin; bà Betty Martin này có thói quen thường nói all my eye.
Một trong những thuyết khác nữa nói có một cô gái gypsy tên Betty Martin bị một cảnh sát viên vu cho là chị đă phạm một tội lỗi ǵ đó. Chị uất ức quá tống vào mặt anh cảnh sát một đấm trúng mắt, khiến anh ta thốt lên “all my eye and Betty Martin” (ôi con mắt của tôi và cái bà Betty Martin).
Và c̣n vài giả thuyết như vậy nữa. Hầu như tất cả đều … tầm phào như ngữ nghĩa của bản thân câu thành ngữ.
Trở lại với câu tiếng Latinh Ah! mihi, bea’te Martine hoặc Ora pro mihi beate Martine mà nhiều học giả bác bỏ, cho là không có một câu kinh nào như thế, th́ nhà từ nguyên học (etymologist) nổi tiếng người Anh Michael Quinion, một trong những tác giả tham gia soạn thảo các Từ Điển danh tiếng Oxford English Dictionary và Oxford Dictionary of New Words, và là tác giả của nhiều tác phẩm giá trị khác, cho biết ông đă t́m thấy một câu kinh cầu nguyện tương tự trong một cuốn sách tiếng Pháp ra đời vào khoảng năm 1500, tại thư viện Hoàng gia ở Copenhagen: Ora pro nobis beate Martine (Xin đức thánh nữ Martine diễm phúc cầu nguyện cho chúng tôi). Thế th́ câu kinh tiếng Latinh được cho là tiền thân của thành ngữ này, theo dạng như Joe Miller kể, hoặc theo dạng do Michael Quinion t́m thấy, là có thật và (có lẽ) rất phổ biến từ nhiều thế kỷ trước đó. Do người ta chỉ truyền miệng nhau mà không hiểu nội dung của nó bởi không biết tiếng Latinh, nên dần dà nó bị chuệch choạc sai lạc đi, đến thế kỷ 18 th́ từ beate Martine đă an nhiên biến thành Betty Martin.
Nhưng điều này cũng chỉ đủ để suy diễn đến mức độ đó thôi, chớ không giải thích được cớ làm sao Betty Martin lại ghép với all my eye! Xét về ngữ âm th́ all my eye hoàn toàn “far from” Ah! mihi, hayOra pro nobis hay Ora pro mihi, nên không thể gọi là biến âm hay nói trệch được.
Rốt cuộc, lai lịch của câu thành ngữ này vẫn mù mờ và … “tào lao” như thế.
Ngay từ thế kỷ 18, thành ngữ all my eye and Betty Martin đă có biến thể That’s my eye, Betty Martin. Ví dụ, A Classical Dictionary of the Vulgar Tongue (Từ Điển Kinh Điển về Ngôn Ngữ Thông Tục) của Grove vào năm 1785, đă thấy ghi nhận:
“That’s my eye, Betty Martin; an answer to anyone who attempts to impose or humbug.” (Thật là bậy bạ; một câu trả lời cho kẻ nào toan lừa phỉnh.)

Nếu bạn thấy cái chuyện Betty Martin này kỳ cục quá và không muốn “cơng” bà ấy vào trang viết của ḿnh, cũng không sao, cứ việc ngắt bỏ bà ấy đi, chỉ c̣n lại phần đầu all my eye, hoặc thậm chí my eye, hay my eyes không thôi vẫn được. Đừng sợ ḿnh là người đầu tiên “sáng tác” chiêu thức đó. Trong Dictionary of Slang & Unconventional English (Từ Điển từ lóng và tiếng Anh ngoài luồng), của Partridge, ấn bản thứ 6, xuất bản năm 1806 đă có nêu một ví dụ về cách dùng này:
“MY EYES, how he mauled her!”(Bậy bạ quá, hắn cư xử với bà ấy rất đổi thô bạo!)

Ngoài ra, người ta c̣n “chế” thêm các “biến cách” all my eye and elbow / and my elbow / all my eye and my grandmother. Rồi một dạng biến dị khác nữa là all my eye and Tommy [rot]…
Lần đầu chạm mặt với những cụm từ kiều này, người đọc hoặc làm công việc dịch thuật chắc chắn là phải t́m những cuốn từ điển thành ngữ tiếng Anh tốt nhất nếu không muốn hiểu một cách ngớ ngẩn “cả con mắt của tôi và cái khuỷu tay(!)” hoặc “tất cả con mắt tôi và bà ngoại(!)” vân vân, để tạo thêm một “thảm họa dịch thuật”. Nhưng đây lại là một câu chuyện khác.

(Very many thanks to the Digital Reference Team of the Library of Congress (U.S.A.) for having provided the author with valuable information to support some details in this article.)




Đọc sách là để mở rộng tầm nh́n, kích thích suy nghĩ và làm phong phú trí tuệ. M.MONTAIGNE


Bạn hăy đọc sách đi! Và mong sao trong đời bạn sẽ không có ngày nào mà bạn không đọc dù chỉ một trang sách mới. C.PAUTOPXKI