MỘT SỐ ĐIỀU THÚ VỊ TRONG CHUYẾN ĐI HÀ NỘI CUỐI NĂM 2006


Hoàng Minh


Đầu tháng 12 vừa rồi tôi có việc ra Hà Nội. Thường mỗi khi đi đâu xa tôi vẫn có thói quen tranh thủ đi thăm những danh lam, thắng cảnh hay di tích lịch sử, văn hoá ở những nơi đó. Lần này một người bạn rủ tôi lên Yên Thế thăm căn cứ cũ của Đề Thám, kết hợp t́m tư liệu về người anh hùng này. Chẳng là ông Giám đốc Thư viện tỉnh Bắc Giang đang có ư định xây dựng một bộ sưu tập về Đề Thám cho thư viện tỉnh nhà. Tư liệu về khởi nghĩa Yên Thế nằm rải rác trong thư viện Quốc Gia hay Trung tâm lưu trữ quốc gia ở Hà Nội, hay bên Pháp. Bản thân Bắc Giang là quê hương của người anh hùng lại chẳng có tư liệu ǵ về ông. Bởi vậy, ông Giám đốc thư viện tỉnh muốn nhờ anh bạn tôi tham gia vào nhóm sưu tầm tư liệu, dưới sự giúp đỡ của Hội Sử học, xây dựng nên một bộ sưu tập đầy đủ nhất có thể để phục vụ việc nghiên cứu và giáo dục. Giải quyết xong công việc ở Hà Nội, chúng tôi lên đường. Ở Bắc Giang, tôi được gặp các ông Giám đốc bảo tàng tỉnh Bắc Giang và Giám đốc thư viện Bắc Giang. Câu chuyện vẫn xoay quanh chủ đề về Hoàng Hoa Thám. Chợt nhớ Bắc Giang ngày xưa đă từng có một thi đàn Sông Thương nổi tiếng với những tên tuổi Anh Thơ, Bàng Bá Lân, đă được Hoài Thanh trân trọng giới thiệu trong cuốn Thi nhân Việt nam, tôi hỏi thăm nhà cũ của những nhà thơ đó với ư định chụp vài tấm ảnh kỷ niệm. Rất tiếc, chẳng ai biết để chỉ cho tôi. Mới hơn nửa thế kỷ, mà dường như mọi sự đă ch́m vào quên lăng.

Từ Bắc Giang, chúng tôi lên Yên Thế. Qua Nhă Nam tới Phồn Xương, căn cứ chính của Đề Thám. Thành Phồn Xương xưa giờ chỉ c̣n như một cái lô cốt đắp bằng đất, với những lỗ châu mai dọc tường thành. Bên trong là một ngôi đền thờ, gọi là đền bà Ba- vợ ba của Đề Thám. Phía ngoài, bên hồ nước là ngôi mộ của bà Hoàng Thị Thế, con gái cụ. Bà là một Việt kiều sống ở Pháp, những năm cuối đời bà về sống tại Việt nam . Bà đă bỏ ra rất nhiều công sức để đi t́m hài cốt của người cha, kể cả nhờ các nhà ngoại cảm giúp đỡ, nhưng tiếc thay cho đến lúc bà mất ư định đó vẫn chưa được toại nguyện. Ước nguyện cuối cùng của bà là được an nghỉ trên mảnh đất đă đi vào lịch sử với tên tuổi của người cha thân yêu, người anh hùng dân tộc Hoàng Hoa Thám.



Thành Phồn Xương Khu lưu niệm Đề Thám

Nhă nam không chỉ có di tích khởi nghĩa Yên Thế. Nơi đây c̣n có một địa chỉ văn hoá nổi tiếng khác. Những năm kháng chiến chống Pháp, các văn nghệ sĩ đă sống ở đây, trên một quả đồi gọi là ấp Đồi Cháy: gia đ́nh Ngô Tất Tố, Nguyên Hồng, Trần Văn Cẩn, Nguyễn Tư Nghiêm, Đỗ Nhuận, Kim Lân v.v Địa danh này đă trở nên nổi tiếng qua nhiều hồi kư văn học. Sau 1954, các gia đ́nh văn nghệ sĩ đă kéo về Hà Nội. Riêng Nguyên Hồng, trong những thời điểm khó khăn nhất của cuộc đời ḿnh và cũng là những tháng ngày ngột ngạt của một thời ấu trĩ, ông đă quyết định bỏ kinh thành đầy bụi bặm để quay trở về với núi rừng Yên Thế. Sau khi ông mất, con cháu ông vẫn sinh sống trên mảnh đất này.

Hỏi thăm một lúc tôi mới t́m được đường vào nhà Nguyên Hồng. Nhà ông giờ c̣n người con trai ông - anh Giang, sống cùng vợ con. Theo lời gia đ́nh, tất cả cảnh vật vẫn nguyên vẹn như thời Nguyên Hồng sống những năm kháng chiến và sau ngày hoà b́nh lập lại. Tôi được tận mắt chứng kiến những di cảo của ông, được bảo quản hết sức cẩn thận bởi người con trai. Theo lời anh, tất cả các bản thảo, kể cả bản thảo những tác phẩm sáng tác trước 1945 như Những ngày thơ ấu, Bỉ vỏ v.v đến những tác phẩm sau này của ông hiện vẫn c̣n giữ được. Đây quả thật là một Với anh Giang trước nhà Nguyên Hồng điều kỳ diệu bởi qua những

cuộc chiến, đến các tác phẩm c̣n khó mà giữ được, chưa nói ǵ
đến bản thảo. Có lẽ bởi tính cẩn thận nổi tiếng của Nguyên Hồng nên nhưng di cảo quư giá của ông mới c̣n đến ngày hôm nay. Đặc biệt trong di cảo ông để lại có rất nhiều tác phẩm chưa hề công bố, trong đó có cuốn hồi kư ông viết về về bè bạn, về những người đương thời, về giai đoạn lịch sử mà ông sống và chứng kiến, với những buồn vui của kiếp người. Hiện gia đ́nh ông vẫn chưa muốn công bố cuốn hồi kư có lẽ v́ một số lư do tế nhị bởi trong hồi kư ông đă viết rất thật, thật như con người của ông. Mà những người ông nhận xét không ít người vẫn đang sống, vẫn là những h́nh tượng trong con mắt công chúng ... Hỏi thăm về “Cún”, chiếc xe đạp mini Liên Xô thân thiết của ông, mà tôi được đọc qua tác phẩm Viết về bè bạn của người bạn thân thiết của ông - nhà văn Bùi Ngọc Tấn, chị con dâu ông lôi trong gầm giường ra cái khung xe đă bị rỉ. Chiếc xe đạp này đă gắn bó thân thiết suốt đời với Nguyên Hồng, đưa ông đi về trên chặng đường Nhă Nam - Hà Nội những năm xưa.

(c̣n tiếp)