(tt)

Người cháu nội Nguyên Hồng tên Vũ – sinh viên trường Đại học Mỹ thuật - đưa tôi ra thăm mộ ông. Ngôi mộ nằm ngay dưới chân quả đồi. Con người chuyên viết về những người lao động nghèo khổ, giờ chết đi nằm yên nghỉ trong ngôi mộ b́nh dị như bao ngôi mộ b́nh thường của những người nông dân nghèo khổ khác. Tôi chưa bao giờ được gặp ông, nhưng những ǵ tôi biết về ông qua những hồi ức của bạn bè, đặc biệt của Bùi Ngọc Tấn, đă làm tôi thêm yêu mến và kính trọng ông, một nhà văn đầy nhân cách.


Bàn thờ và mộ Nguyên Hồng

Về Hà Nội, tôi đă ghé thăm nhà lưu niệm nhà văn Vũ Trọng Phụng. Bao nhiêu lần ra Hà Nội, biết mộ ông chôn gần ngă tư Sở, tôi vẫn ấp ủ dự định đi thăm mà vẫn chưa thực hiện được, một phần có lẽ là bởi hỏi thăm chưa đúng người. Lần này tôi được nhà phê b́nh Lại Nguyên Ân, một người rất say mê Vũ Trọng Phụng và cũng là người có công sưu tầm lại được nhiều tác phẩm đă thất lạc của ông, nhiệt t́nh dẫn xuống tận nơi. Cũng giống như nhà lưu niệm Lưu Trọng Lư, nhà lưu niệm Vũ Trọng Phụng được người con gái duy nhất của ông cùng người con rể và các cháu ông xây dựng ngay trong làng Mọc, phía sau ngôi đ́nh làng. Sinh thời, Vũ Trọng Phụng sống ở căn nhà số 73 gần Cầu Mới. Căn bên cạnh số 71 là nơi Tản Đà đă sống những ngày cuối cùng của đời ḿnh và tạ thế vào tháng 7 năm 1939. Sau khi Tản Đà mất ít lâu th́ Vũ Trọng Phụng về căn nhà số 73 này và cũng qua đời ở đây vào tháng 10 năm 1939. Chỉ trong ṿng mấy tháng mà văn học Việt nam đă mất đi 2 thiên tài lỗi lạc của ḿnh. Bây giờ hai căn nhà lịch sử đó không c̣n nữa. Nó đă biến mất nhường chỗ cho một con đường rộng thênh thang theo đà phát triển của Hà Nội. Mộ Vũ Trọng Phụng lúc đầu chôn ngoài cánh đồng, qua mấy lần chuyển dời giờ đă được con cháu ông đưa vào chôn ngay trong ngôi nhà lưu niệm. Hai bên mộ là đôi câu đối mà Đồ Phồn đă làm viếng ông năm 1939:

“Cạm bẫy người” tạo hoá khéo căng chi ? Qua “Giông tố” tưởng thêm “Số đỏ”
“Số độc đắc” văn chương vừa trúng thế. Bỗng dứt t́nh “Không một tiếng vang”



Chụp với người cháu trai duy nhất của Vũ Trọng Phụng


Phía trên khắc câu nhận xét của Tố Hữu năm 1949:

Vũ Trọng Phụng không phải nhà cách mạng, nhưng cách mạng cảm ơn Vũ Trọng Phụng

Phía sau mộ Vũ Trọng Phụng là ngôi mộ chung chôn 3 người: bà mẹ, vợ và cháu. Phía sau cùng là mộ của người con gái duy nhất của ông.

Nhà lưu niệm trưng bày các tác phẩm của Vũ Trọng Phụng và các tác phẩm viết về ông. Đại đa số là các tác phẩm tái bản sau này, c̣n các tác phẩm có niên đại hơi xa một chút tôi chỉ thấy cuốn Vũ Trọng Phụng mớ tài liệu cho văn sử Việt nam của Lan Khai, người bạn chí thân của ông, xuất bản năm 1941, và cuốn Vũ Trọng Phụng với chúng ta do một số học giả như Đào Duy Anh, Trương Tửu v.v viết và được NXB Minh Đức xuất bản năm 1956. Điều đặc biệt là nhà lưu niệm hiện đang lưu giữ tấm thẻ nhà báo báo Nhật Tân của Vũ Trọng Phụng và cuốn sổ tay ông. Đương thời Vũ trọng Phụng là người rất ṣng phẳng, ông không muốn nợ nần ai bất cứ cái ǵ. Ai tặng ông cái ǵ đều được ông nhớ kỹ để t́m cách tặng lại. Cuốn sổ này ghi chép về số tiền hoặc tặng vật bạn bè tặng ông trong lễ cưới để sau này ông đáp lại. Hai kỷ vật vô giá này có được là nhờ ḷng hảo tâm của nhà sưu tầm nổi tiếng Nguyễn Bá Đạm đă đổi một bức tranh của Bùi Xuân Phái lấy và đem tặng lại cho nhà lưu niệm.

Rời nhà lưu niệm Vũ Trọng Phụng, nhà phê b́nh Lại Nguyên Ân rủ tôi sang thăm một người mà theo ông rất đặc biệt, cụ Nguyễn Bá Đạm. Cụ là một nhà sưu tầm nổi tiếng, rất nhiều bài báo và phóng sự truyền h́nh đă nói về cụ. Nhà của cụ ở gần nhà của Vũ Trọng Phụng, trong làng Mọc. Cụ là người đă chứng kiến đám cưới của Vũ Trọng Phụng và có bài viết thú vị trên tờ Nhân dân ngày 18/05/2004 mà chúng tôi đăng lại trong bản tin này. Cụ nổi tiếng trong lĩnh vực sưu tầm đồ cổ, đặc biệt là tiền cổ. Bộ sưu tập tiền cổ của cụ, theo lời ông giám đốc Bảo tàng Lịch sử Việt nam, là độc nhất vô nhị. Tiếng tăm của nó đă vang vọng khắp thế giới. Bộ sưu tập này cụ mua lại của một nhà sưu tầm đồ cổ những năm 60’, cái thời mà những thứ đó c̣n bị nh́n nhận như những tàn dư của chế độ phong kiến, những người sưu tầm nó phải chịu nhiều định kiến hẹp ḥi của xă hội. Để sở hữu nó, cụ phải mua mất mấy cây vàng, số tiền lúc ấy có thể mua được một ngôi biệt thự giữa Hà Nội. Cách đây hai năm, cụ đă nhượng lại bộ sưu tập này cho một nhà sưu tầm trẻ tuổi, người rất thiết tha theo đuổi nó đến 8 năm trời, với một cái giá mà dân trong nghề nói là cực kỳ rẻ. Được biết dịp APEC vừa rồi, chủ nhân mới của nó đă bỏ ra 600 triệu để in 1000 cuốn sách ảnh về bộ sưu tập này để tặng cho các vị nguyên thủ và khách quư nước ngoài, cũng là một cách giới thiệu văn hoá dân tộc. Ngoài tiền cổ, cụ Đạm c̣n sở hữu rất nhiều tranh của Bùi Xuân Phái. Đương thời, hoạ sĩ Bùi Xuân Phái rất quư cụ, đă vẽ kư hoạ hàng trăm bức về cụ. Cái bảng pha mầu, đương thời Bùi Xuân Phái sử dụng, giờ đă được cụ ǵn giữ như một kỷ vật vô giá của một người bạn lớn. Nguyễn Tuân cũng thường tặng cụ sách. Tôi đă được cụ cho xem những bức thư Nguyễn Tuân gửi về từ Liên Xô, những cuốn sách có lời đề tặng trân trọng của ông. Cụ không phải là nhà sưu tầm b́nh thường. Những kỷ vật vô giá kia đă nói lên cái nhân cách cao quư của một người biết trân trọng những tài năng của đất nước vào cái thời mà những khó khăn của cuộc sống đă che mờ cái nhu cầu thưởng thức cái đẹp.

Trong những ngày ở Hà Nội, tôi c̣n được gặp gỡ Tiến sĩ Zinoman, giáo sư khoa Lịch sử trường đại học Berkeley- California, chuyên nghành Đông Nam Á, mà ông chủ yếu nghiên cứu về Việt nam. Zinoman là người có công trong việc phát hiện ra một số tác phẩm thất lạc của Vũ Trọng Phụng và đă xuất bản trong cuốn Vẽ nhọ bôi hề năm 2000. Zinoman rất quan tâm tới hoạt động của CLB và hy vọng có dịp được tham dự sinh hoạt với chúng ta. Hy vọng có ngày chúng ta được đón tiếp con người đầy tâm huyết với văn học Việt nam này.

Một số điều thú vị, xin chia sẻ với các thành viên CLB.