PDA

View Full Version : 300 năm sau của đại thi hào Nguyễn Du


adminclb
29-05-2007, 11:14 PM
Kỷ niệm ngày sinh đại thi hào Nguyễn Du (1765-1820)

300 năm sau của đại thi hào Nguyễn Du

Vương Liêm

Hiện nay, chúng ta đang sống trong khoảng thời gian gần “300 năm” saungày nhà đại thi hào Nguyễn Du qua đời (1820-2006). Tuy chưa tới batrăm năm nhưng hậu thế và hậu sinh đều ngưỡng mộ và kính phục cụ ngày mộtthêm sâu sắc và rộng khắp đối với thi phẩm nổi tiếng : tập truyệnthơ “Kiều” – c̣n có tên là “Kim Vân Kiều truyện” hay “Đoạn trườngtân thanh”. Điều đó có c̣n cho thấy tới nay chẳng những người trong nước màcả người nước ngoài đều biết, viết, nói, đọc, dịch, nghiên cứu và cangợi về cụ, về thi phẩm “Kiều”.

Lúc c̣n sống, cụ Tiên Điền thường tỏ ra băn khoăn không biết người đờisau có ai “khóc” ḿnh hay không. Tâm sự đó đă được cụ bày tỏ trong haicâu thơ chữ Hán :

Bất tri tam bách dư niên hậu
Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như ?

Dịch là : Không biết ba trăm năm về sau
Trong thiên hạ có ai khóc Tố Như không ?

“Khóc” cho Tố Như có nghĩa là “khóc” cho Kiều, cho nữ nhi tài sắc vẹnṭan mà “phận bạc” hay cho một kẻ sĩ không giữ khí tiết “trung thần bất sự nhịquân”?, tuy làm việc gần hai mươi năm dưới triều Nguyễn nhưng dườngnhư vẫn có điều ǵ bất như ư sâu sắc. Thực ra chưa có ai dám nói làḿnh đă hiểu cụ như cụ đă hiểu Kim, Vân, Kiều. Tập thơ của cụ dài 3.254câu lục bát được dịch từ bản gốc bằng chữ Hán “Kim Vân Kiều truyện”của nhà thơ Trung Quốc Thanh Tâm Tài Nhân, câu chuyện xảy ra dướitriều nhà Minh. Cụ có được tập thơ nguyên gốc này là do có lần đi sứTrung Quốc dưới triều nhà Nguyễn năm cụ 48 tuổi (1813). Cụ sinh ngày 23/11năm Ất Dậu nhằm ngày 3/1/1766 (nhiều sách báo ghi là 1765) tạiphường Bích Câu, Thăng Long (Hà Nội) và mất ngày 10/8 năm Canh Th́nnhằm ngày 15/9/1820 do mắc bệnh dịch ở Thừa Thiên – Huế được chôn cất tạihuyện Quảng Điền, tới bốn năm sau mới cải táng về quê Tiên Điềnhuyện Nghi Xuân tỉnh Hà Tĩnh. Cụ sinh ra trong gia đ́nh quan chức thời Lê-Mạc và có 20 năm làm quan dưới triều nhà Nguyễn, được trọng vọng, suốtđời không có ǵ trở ngại, ngoại trừ lúc không theo được Lê Chiêu Thốngsang Trung Quốc và bị quân Tây Sơn bắt giam ít ngày khi đi vào GiaĐịnh theo chúa Nguyễn Phúc Ánh (tức vua Gia Long lên ngôi năm 1802).

Dịch truyện thơ Kiều từ Hán ra Nôm, cụ Nguyễn Du đă biến Kim Vân Kiềutruyện mang âm hưởng tuồng tích Trung Quốc thành truyện Kiều với thiphẩm hoàn toàn mang màu sắc Việt Nam nổi tiếng từ đó đến nay và đượcđưa vào giảng dạy ở trường học đă làm giàu cho nền văn học nước ta từrất lâu. “Nguyễn Du đă dân tộc hóa một cách tài t́nh những yếu tố vănhọc chữ Hán… để tạo nên một ngôn ngữ văn học mới, dồi dào, uyểnchuyển…” (Đào Duy Anh – Từ điển truyện Kiều, NXB Khoa học xă hội, 1974). Nó được rấtnhiều giới say mê thuộc nằm ḷng và nghiên cứu rộng răi,kể cả dịch ra nhiều thứ tiếng (Anh, Pháp, Đức,Tây Ban Nha, Hàn quốc…)cho tới nay mặc dù người xưa đă từng phê phán : “Đàn ông chớ đọcPhan Trần, đàn bà chớ đọc Thúy Vân Thúy Kiều” !

Hiện nay có bộ sưu tập Kiều của linh mục Nguyễn Hữu Triết ở nhà thờ TânSa Châu (quận Tân B́nh) được tới 162 bản Kiều, 707 đầu sách chú giải,bài viết và 566 tạp chí có bài và thông tin về Kiều. Ông làm việc này từnăm 2000 và tới năm 2004 đưa quyển sách cổ “Kim Vân Kiều truyện” viếttay bằng chữ Nôm (1891) dự thi ”Những cuốn sách vàng” do Nhà xuấtbản Tổng hợp thành phố HCM tổ chức lần II được giải Nhất. Bộ sưu tập của linhmục Triết c̣n có những bức tranh Kiều, sơn mài Kiều, tượng Kiều, chén kiểuKiều, đàn tỳ bà, đôi guốc vông, đĩa CD Kiều….do có in thơ Kiều trên đó.

Ở phường B́nh Đa thành phố Biên Ḥa có “Vườn Kiều” của ông Phạm Văn Khoát (BáKhoát) đă trên 70 tuổi lập ra từ vài năm trước có công lấy thơ Kiều gắn chonhững cây cảnh trong vườn được tạo dáng và cảnh phù hợp với những câuthơ như : Đầu ḷng hai ả tố nga, Thúy Kiều là chị, em là Thúy Vân– Trông chừng thấy một văn nhân, Lỏng buông tay khấu bước lần dặmbăng – Chàng Vương quen mặt ra chào, Hai Kiều e lệ nép vào dưới hoa –Long lanh đáy nước in trời, Thành xây khói biếc non phơi bóng vàng –Sẵn Quan âm các vườn ta, Có cây trăm thước có hoa bốn mùa – Có thảo thụ,có sơn hồ, cho nàng ra đó giữ chùa chép kinh. …Và c̣n nhiều câunữa, có đến hàng trăm câu thơ Kiều treo gắn khắp cả khu vườn nhà của tácgiả “Vườn Kiều”. Khu vườn độc đáo này đă được UBND tỉnh ĐồngNai trao giải nhất cuộc thi “Sáng tạo, sáng kiến trong lao động, học tập”. Năm2002, ông Khoát c̣n hành hương ra Tiên Điền – Hà Tĩnh viếng tượng cụNguyễn Du khi Bộ VH-TT dựng lập và khi trở về “Vườn Kiều” ônglàm nhà thờ cụ Tiên Điền với pho tượng đặt đúc mới và ông c̣n lập CLBthơ Kiều để xướng họa truyện Kiều, viết sách “Điển tích truyện Kiều”xuất bản năm 2005..

Chỉ bấy nhiêu công lao của một số người thời nay đủ cho thấy tấm ḷngcủa kẻ hậu sinh đối với đại thi hào Nguyễn Du mến mộ và phát huytruyện Kiều sâu sắc đến như thế nào ở thời đại ba trăm năm sau Nguyễn Du.Cho nên xin cụ đừng lo người đời sau “khóc’ hay không đối với cụ.