PDA

View Full Version : T́m nguyên tác Truyện Kiều: Không tưởng!


adminclb
29-05-2007, 10:06 PM
T́m nguyên tác Truyện Kiều: Không tưởng!

(VietNamNet) - Năm 1962, Viện Văn học đề ra việc đi t́m nguyên tác Truyện Kiều. Trong một vài năm rộ lên phong trào đi t́m nguyên tác Truyện Kiều, nhưng chẳng bao lâu người ta biết ngay là việc không tưởng nên lại quay về con đường hiệu đính, tức là mỗi người sửa một cách theo ư ḿnh. Thế cũng gần giống như việc sửa Kiều, nhưng ngày xưa các nhà Nho sửa cho hay hơn, th́ nay các nhà 'Kiều học' sửa để cho gần với Nguyễn Du hơn.

Nửa thế kỉ tranh căi và rắc rối...

Để bắt đầu t́m nguyên tác Truyện Kiều, việc đầu tiên của chúng ta phải là t́m được một bản gần với thời Nguyễn Du sống nhất. Nhưng hiện nay vấn đề này rất là 'bung bét'. Cứ ít lâu người ta lại t́m được một bản in Kiều Nôm "cổ nhất". Ban đầu bản "cổ nhất" là bản in năm 1872, ít lâu sau lại có kỳ phùng địch thủ: bản 1871, rồi hiện nay, ngôi vô địch thuộc về bản 1866. Năm 1866, nghĩa là sau khi Nguyễn Du nằm xuống những 46 năm, vậy th́ nó khó mà là cổ nhất được! Với đà này, chưa biết bao giờ mới có bản gọi là cổ nhất thật sự, mà chỉ là “cổ nhất được t́m thấy đến thời điểm này”.

Quan niệm của các nhà 'sửa Kiều' về bản đáng tin cậy nhất cũng khác nhau. Cụ Nguyễn Tài Cẩn rất tin vào bản Duy Minh Thị 1872, Nguyễn Khắc Bảo hay lấy bản 1879 làm chuẩn, c̣n Đào Thái Tôn đầu tiên tin vào bản năm 1871, nhưng gần đây lại đang đi t́m một bản khác mà theo Hoàng Xuân Hăn th́ đó mới là bản đáng tin hơn cả, và ĐàoThái Tôn cũng thực tâm tin vậy... Với ngần ấy bản để làm quy chuẩn, đủ biết là cuộc tranh luận về nguyên tác Truyện Kiều BảnKiều của Duy Minh Thị 1872 rắc rối đến chừng nào.
Đấy là vấn đề thứ nhất.

Vấn đề thứ hai. Họ căn cứ vào đâu để sửa? Mỗi người một cách, Nguyễn Khắc Bảo mỗi khi thấy một chữ có nhiều dị bản, liền đem mấy chục bản ông ta có trên tay ra so, rồi th́ chọn lấy chữ nào thích hợp nhất - tức là theo ông là thích hợp nhất đối với Nguyễn Du. Đào Thái Tôn th́ đôi khi lại bác bỏ hẳn đa số, mà theo thiểu số. Ví dụ, câu "Nghĩ rằng trong... vợ chồng", tất cả các bản đều chép là "đạo vợ chồng", trừ Duy Minh Thị chép "sự vợ chồng", nhưng ông lại theo bản Duy Minh Thị. Rồi ông nghĩ ra những cách lí giải rất hay cho chữ 'sự', hay đến nỗi ai nghe cũng phải sướng cái lỗ tai, nghĩ rằng chắc là Nguyễn Du thật rồi. Với cái lối 'tán' ấy, ông đă cho đăng rất nhiều báo, diễn đàn và mới đây nhất, tại Hội thảo quốc tế về chữ Nôm, ông cũng vẫn nói thế. Nhưng một tháng sau gặp, ông lại ngậm ngùi bảo với chúng tôi: "Có lẽ tôi nhầm mất rồi" - Tại sao? - "Bây giờ nghĩ lại th́ h́nh như tôi đă mắc phải cái điều mà Cụ Hoàng Xuân Hăn đă dè chừng, đó là sự chữa khéo của người đời sau, khéo đến mức mà tôi mê, tôi tán. Bản Duy Minh Thị là bản đầy những chữ lạ mà như ta đă thấy nhiều chữ vẫn có thể t́m thấy cái lư, vẫn chạy nghĩa nhưng không ít những chữ nước đôi ỡm ờ cho nên có lẽ ḿnh phải ngờ. Mà nghĩ cho cùng th́ chữ 'đạo' cũng có cái lư riêng. Nó lại thanh nhă hơn".

Nhưng vấn đề là Nguyễn Du sử dụng chữ nào?- Nếu mà lí luận như ông Đào Thái Tôn th́ phải lấy một cái căn cứ mặc định, đó là mọi câu chữ của Nguyễn Du phải hay nhất có thể, tinh tế nhất có thể, đúng nhất có thể, uyên bác nhất có thể, và Nguyễn Du không được mắc một sai lầm nào. Liệu chúng ta có thể mặc định điều này không?

Trong nửa thế kỉ, kể từ năm 1962, đă có hàng chục gương mặt nổi lên trong lịch sử của phong trào Đi t́m nguyên tác Truyện Kiều: Nguyễn Tài Cẩn, Đào Thái Tôn, Mai Quốc Liên, Nguyễn Quảng Tuân, An Chi, Nguyễn Khắc Bảo... (V́ việc đi t́m nguyên tác Truyện Kiều này theo nhiều người hầu như là không tưởng, nên chúng ta tạm gọi họ là những nhà 'sửa Kiều'). Một trong những cây đa cây đề của phong trào này phải kể đến Hoàng Xuân Hăn, người đă âm thầm nghiên cứu văn bản Truyện Kiều từ trước thời điểm 1962.

Đêm ngày, trong những căn buồng ngồn ngộn sách, họ ngồi cố vắt óc t́m xem một chữ nào đó đáng lư ra phải như thế nào. Họ ghi danh vào những nhà Kiều học của thế kỷ 20 rồi vắt sang cả thế kỷ 21. Nguyễn Khắc Bảo làm đến quên cả cái nghề thuốc gia truyền của ḿnh. Đào Thái Tôn làm đến găy gập lưng suốt chục năm trời, lần ṃ từng chữ trong cả chục bản Kiều. Nhưng đó là cái nghiệp, t́m được một chữ có vẻ "ra chất Nguyễn Du" nhất, họ sướng lắm! Nhưng mặt khác, sự trái ngược về quan điểm, dù là trong một lănh vực thanh tao đến thế này, vẫn có thể làm nảy ra những trận căi cọ nảy lửa. Người viết bài này không dưới một lần chứng kiến những cuộc đụng độ nặng nề giữa các phái sửa Kiều.
... Nhưng vẫn có thể đọc bất ḱ bản Kiều nào mà khóc với nhau!
Ấy thế nhưng, Truyện Kiều vẫn được dịch ra đủ thứ tiếng trên thế giới và được bạn bè năm châu ngưỡng mộ, mà những người dịch ắt chẳng nằm trong số các nhà sửa Kiều này. Mới đây lại có một người Hàn Quốc dịch Kiều sang tiếng Hàn. Truyện Kiều vẫn làm cho người ta khóc được. Chính Đào Thái Tôn sau cùng lại là người yên ủi chúng tôi, những kẻ hậu sinh cứ măi băn khoăn sợ đời ḿnh không được đọc một bản Kiều nào cho ra hồn. Ông nói:

"Duy Minh Thị 1872 là bản in đầu tiên chứng tỏ sự chữa nát Truyện Kiều, bản ấy hệ lụy đến tất cả những bản in ở Huế và làm cho họ theo thế mà sai. Hệ Kiều ở Thăng Long đáng tin cậy hơn, các bản xê lệch nhau ít hơn nhiều. Vậy, tất cả các bản miền Bắc và bản Duy Minh Thị gặp nhau ở đâu th́ đó chắc chắn là Nguyễn Du, vấn đề c̣n lại chỉ là giải quyết độ vênh của hai văn bản. Tôi đă thống kê 1100 câu thơ, tức xác suất 1/3 Truyện Kiều (7700 chữ) th́ thấy hệ Huế lệch hơn ba trăm chữ so với hệ Thăng Long. Vậy tất cả nguyên tác Truyện Kiều cũng chỉ nằm ở khoảng ba trăm chữ này thôi, cứ thế mà nhân ba lên, là 1500 chữ, th́ cũng rất ít.
Ít nhưng đến đời con tôi cũng không lần ṃ được hết những chữ đích thực của Nguyễn Du. Nhưng mà, sinh ra nghề th́ phải làm thế thôi. Chứ c̣n bây giờ đọc Truyện Kiều, ta cứ lấy bất kỳ bản nào cũng được, kể cả bản ở thế kỷ 20, bản b́nh dân hay bản bác học, đọc hoàn toàn vẫn cảm động, vẫn khóc được với nhau. Nhưng ḿnh muốn giải quyết là giải quyết cái phần rất nhỏ này thôi chứ nguyên tác Truyện Kiều th́ cũng không có ǵ xô lệch lắm đâu".
Thế mà cuộc tranh luận của các nhà Kiều học đă làm cho người ta hoang mang đến nỗi mỗi khi cầm quyển Kiều cứ phải ngó ngược ngó xuôi xem in năm nào, ai chú giải, ai khảo lược, và rồi đọc mà cứ nơm nớp như ăn phải thứ cơm gạo làm dối, sợ dính sạn!

Bản Kiều Liễu Văn Đường 1866 Bản Kiều Liễu Văn Đường 1871

Bản Kiều Duy Minh Thị trùng san năm 1891 của L.M Nguyễn Hữu Triết